Heteren - Steenoord
Alweer een zandwinningsgebied, alweer een hoop vondsten. Met dank aan amateurarcheologen zijn hier munten, mantelspelden, militaria, sieraden en fragmenten van Romeinse dakpannen en tufsteen uit de vergetelheid onttrokken. Al met al genoeg vondsten om te constateren dat hier iets Romeins en militairs moet zijn geweest. Misschien een castellum? Onderzoek van de vondsten levert een voorlopige begindatum van ca. 40, in de periode dat ook andere castella aan de Rijn werden gebouwd. De locatie ligt strategisch gunstig tegenover het Heelsums Beekdal, met haar toegang tot de Veluwe. Vanaf ca. 120 liepen de activiteiten terug, maar ze doofden pas na de 4e eeuw definitief uit.
Vondsten uit Heteren: munten van Nero en Gordianus, een gouden armband en een sierhanger voor paardentuig (Kuijpers 2019).
Bronnen en verwijzingen
Literatuur
- Kuijpers, W., 2019. ‘Romeinse versterking bij Heteren?’ In: Detector Magazine 163, 10-14.
- Kuijpers, W., 2021. ‘De verspoelde Romeinse vindplaatsen in de Gelderse limes’. In: Detector Magazine 176, 26-34.
- Kuijpers, E. 2026. ‘Een Romeins castellum bij Heteren? Een herziene materiaalstudie en interpretatie van baggervondsten uit Heteren-Steenoord.’ Online artikel academia.org
Meer Regio Betuwe
-
Kesteren
Binnen de Neder-Germaanse limes vormt Kesteren een geval apart. Opgravingen laten zien dat hier in de Romeinse tijd volop activiteit is geweest, zowel militair als civiel.
-
Tiel-Passewaaij
De opgraving voorafgaand aan de nieuwbouwwijk Passewaaij in Tiel heeft een schat aan kennis opgeleverd over de ontwikkeling van een plattelandsnederzetting in de Romeinse tijd.
-
Culemborg Voorkoop
Voorafgaand aan de aanleg van de wijk Voorkoop hebben archeologen in 1971 een veldkartering uitgevoerd. Daarbij zijn veel Romeinse vondsten gedaan, zoals aardewerk (zowel handgevormd als terra sigillata), glaswerk en een maalsteen.
-
Maurik – De Woerd
Jan Hendrik Holwerda groef tussen Rijswijk en Maurik met behulp van plaatselijke arbeiders een ‘Bataafsche nederzetting’ op. Hij legde daarbij een groot aantal sporen van gebouwen, greppels en ‘palissaden’ bloot.
-
Geldermalsen centrum
Bij zandafgravingen op het landgoed Bottesteyn, begin 20e eeuw, kwamen tal van Romeinse voorwerpen tevoorschijn.
-
IJzendoorn - Binnenwaard
Vanaf de jaren ’60 zijn de uiterwaarden van IJzendoorn – bekend als de Binnenwaard – het doelwit geworden van grootschalige ontzandingen. Dat heeft geleid tot een aantal opvallende, losse vondsten.
-
Hien
Even ten oosten van Dodewaard, in het gehucht Hien, heeft de Historische Kring Kesteren en Omstreken zich in 1976 ontfermd over een zojuist gerooide boomgaard.
-
Maurik - Castellum
Tijdens zandwinning in een oude Rijnarm bij Maurik in 1972 zijn talloze Romeinse vondsten gedaan. Vrijwel zonder uitzondering komen ze uit baggerstort en zijn ze veiliggesteld door plaatselijke amateurs.
-
Culemborg - Caetshage
Het terrein van het voormalige middeleeuwse kasteel Caetshage, waar nu de gelijknamige stadsboerderij staat, is al eeuwenlang bewoond. In de Romeinse tijd lag hier een grafveld.
-
Maurik - Oost
Onderzoek op het Bedrijventerrein Oost in Maurik heeft aangetoond dat hier een grafveld lag uit de 1e en 2e eeuw. Tijdens een eerste onderzoek in 2011/2012 vonden archeologen 56 grafkuilen van crematiegraven.
-
Est - De Steendert
In 1998/1999 vonden vrijwilligers van BATO in het natuurgebied De Steendert bij Est de resten van een Romeinse waterput, bestaande uit een hergebruikte wijnton.
-
Est
Er bestond al lange tijd een vermoeden dat pal ten oosten van Est, langs de Karnheuvelsestraat, een nederzetting uit de ijzertijd en Romeinse tijd moest liggen.
-
Opijnen
Het dorp Opijnen blijkt al een Romeins-Bataafse voorloper te hebben gehad. In 2006 kwamen bij proefsleuven aan de Oude Zandstraat veel grondsporen van greppels en paalgaten van houten gebouwen tevoorschijn.
-
Opijnen - Elzevier
Ten noordoosten van Opijnen, op het perceel ‘Elzevier’, zijn in het verleden uiteenlopende Romeinse vondsten gedaan: bot, aardewerk, een ring, een mantelspeld (fibula), een maalsteen, een slingerkogel, een dakpan en een fragment van een altaar.
-
Waardenburg
In 1992 vond een amateurarcheoloog in een boomgaard bij Waardenburg een bijzondere zilveren armband. De armband is bijna 9 cm in doorsnede en bestaat uit 13 vlakjes met een versiering van ingegraveerde palmtakken.
-
Geldermalsen - Hondsgemet
Geldermalsen-Hondsgemet is een van de weinige plekken Nederland waar de volledige ontwikkeling van een inheemse nederzetting in de Romeinse tijd in kaart is gebracht.
-
Zennewijnen
Dat de omgeving van Tiel een belangrijke betekenis had in de Romeinse tijd, wordt onderstreept door de vondst van een altaar in Zennewijnen. Het altaar is gewijd aan de verder onbekende godin Ixeneucaega.
-
Tiel - Beeldje Mars
Rond Tiel wemelde het van de nederzettingen in de Romeinse tijd, maar Tiel zelf staat vooral bekend als middeleeuws. Toch kent het centrum ook een Romeins verleden.
-
Tiel - Medel
In korte tijd heeft het bedrijventerrein Medel bij Tiel zich opgewerkt als een van de belangrijkste vindplaatsen van het Gelders Rivierengebied. Medel blijkt geen doorsnee Bataafse plattelandsnederzetting.
-
Kapel - Avezaath
Bij ontzandingen ten behoeve van de aanleg van een nieuwe weg van Geldermalsen naar Wadenoijen in 1968, kwam een Romeins schip tevoorschijn.
-
Bergakker
In het gehucht Bergakker, tussen Kerk-Avezaath en Kapel-Avezaath, hebben detectoramateurs in 1996 bij de aanleg van een sloot een indrukwekkende hoeveelheid vondsten gedaan.
-
Bergakker - altaar
In 1954 is in Bergakker een klein, ietwat onooglijk altaar gevonden. De inscriptie die erop staat, vertelt echter een bijzonder verhaal.
-
Kerk - Avezaath
Het dorp Kerk-Avezaath is doorsneden door de A15. Daar is ook de grens gelegd tussen de gemeenten Buren en Tiel. Juist in het Tielse deel van Kerk-Avezaath zijn belangrijke Romeinse (scheeps)vondsten gedaan.
-
Zoelen - Mauriksestraat
Afgemeten aan het geringe aantal rapporten van officiële archeologische opgravingen, lijkt de Romeinse tijd in het Gelderse Rivierengebied ietwat karig. De werkelijkheid is echter precies het tegenovergestelde.
-
Buren
In 2013 vonden twee amateurarcheologen in een zojuist uitgebaggerde sloot een muntschat van 162 zilveren munten uit de 3e eeuw. In die periode waren er twee soorten zilveren munten in omloop,de denarius en de antoninianus.
-
Lienden
De ontdekking van een aantal munten in een boomgaard bij Lienden in 2016 leidde tot het herschrijven van een belangrijke episode in de Nederlandse geschiedenis, namelijk de overgang van de Romeinse tijd naar de middeleeuwen.
-
Rijswijk
In de uiterwaarden van Rijswijk zijn bij kleiafgravingen honderden vondsten gedaan: wapens, helmen, munten, aardewerk, sieraden, rechtopstaande eikenhouten palen en bouwpuin, waar onder 3.000 fragmenten dakpan.
-
Dodewaard
In de kerktoren van Dodewaard was lange tijd een Romeinse grafsteen ingemetseld. De grafsteen staat symbool voor de multiculturele samenleving in de Romeinse tijd.
-
IJzendoorn - Het Hof
Net ten noorden van IJzendoorn ligt een belangrijk archeologisch terrein, globaal begrensd door de Molenstraat, Oudesteeg, Keizerstraat en Molensteeg. Het staat zowel bekend onder de naam ‘Het Hof’ als ‘De Woerd’.
-
Kesteren - Romeinse weg
Kesteren is een van de weinige plekken in Gelderland waar de Romeinse limesweg ooit is gevonden. Dat weten we door een opmerking van de archeoloog Willem Pleyte.
