Alphen - Maasbrug
Lag er bij Alphen in de Romeinse tijd een brug over de Maas? Dat sterke vermoeden is gerezen na de vondst in 2018 van een eikenhouten paal die nog schuin in de grond zat. De paal had een lengte van minimaal 11,5 meter. Uit jaarringenonderzoek (dendrochronologie) blijkt dat de paal dateert uit 362-364, de laat-Romeinse tijd dus. Behalve de paal zijn er ook andere aanwijzingen dat hier een doorgaande weg heeft gelopen. Op de noordoever wijzen concentraties grind op een Romeinse weg. Ten zuiden van de Maas loopt een stokoude, middeleeuwse route richting Empel.
De paal stond op de oorspronkelijke plek en zat zo goed vast dat hij bij het machinaal eruit halen in stukken brak. Het onderste deel – waarschijnlijk een aangescherpte punt - kon niet worden geborgen. De totale lengte zal zo’n 13 meter zijn geweest. De paal heeft vlakke zijden, een doorsnede van ongeveer 30x40 cm en een afgekante kop. Vlak onder de kop zit een inkeping voor een dwarsbalk, wat erop wijst dat de paal deel heeft uitgemaakt van een houten constructie. Dat kan van alles zijn, zoals een kade of verdedigingswerk. Maar onderzoekers vermoeden dus een brug.
De afgebroken paal steekt nog fier uit de bodem. Bron: Expeditie Over De Maas.
De paal in vieren op de oever. Bron: Expeditie Over De Maas.
De datering past in het algemene beeld van de vierde eeuw, toen de Romeinse verdediging werd verlegd van de Rijn naar de Waal en de Maas. Misschien mogen we bij Alphen een parallel zien met het vierde-eeuwse castellum en de brug van Cuijk [link] en Maastricht. Als er inderdaad bij Alphen een brug lag, zou je echter tientallen of zelfs honderden palen verwachten. De teller staat momenteel op slechts vier. Twee daarvan lagen een stukje stroomafwaarts, misschien meegevoerd door de rivier. Deze hadden een iets kleinere doorsnede (20 cm). Een van deze twee is ook gedateerd in de vierde eeuw.
Bronnen en verwijzingen
Literatuur
-
Vos, W. & J. Goeree (red.), 2026. Houten palen bij 'Over de Maas'. Context en inkadering van een opmerkelijke Romeinse vondst bij de samenkomst van Maas en Waal te Alphen-Moordhuizen. Oosterbeek.
-
Vos, W. e.a., 2026. ‘Tussen oever en oversteek. Romeinse palen van ‘Over de Maas’.’ In: Archeologie in Nederland 10-2, 38-43.
Meer regio land van Maas en Waal
-
Wijchen - Tienakker
Aan de Tienakker in Wijchen is van 1999-2002 een enorm villacomplex opgegraven. Daarbij konden verschillende structuren worden blootgelegd, waaronder een absurd grote tumulus met een diameter van 47 meter.
-
Dreumel - Over de Maas
Van 2010-2021 is een groot deel van de noordoever van de Maas bij Dreumel afgegraven ten behoeve van zandwinning. Hoewel het gebied door de overheid als ‘niet behoudenswaard’ werd vrijgegeven, kwamen vrijwel meteen vondsten naar boven.
-
Beuningen - Beuningse plas
In 2016 vond een bodemsanering plaats in het zandwinningsgebied Beuningse Plas. Vlak daarna ontdekte een oplettende vrijetijds-archeoloog enkele fundamenten, die deel bleken uit te maken van een Romeins grafmonument.
-
Ewijk - Villa
Op deze plek lag een groot Romeins villacomplex. Dat vermoeden bestond al heel lang, omdat amateurarcheologen op de akkers van alles vonden, onder andere mozaïeksteentjes – een zeldzaamheid in Nederland.
-
Ewijk - Hoge Woerd
De naam ‘Hoge Woerd’ verwijst naar een oude woongrond, zoals Heldring voor de Betuwe in de 19e eeuw al constateerde. Dat is zeker ook het geval voor Ewijk. Voorafgaand aan de aanleg van de nieuwbouwwijk vonden archeologen sporen van bewoning uit alle hist
-
Deest - Villa
De geschiedenis van het dorp Deest gaat minimaal terug tot de 10e eeuw, toen het werd genoemd in een akte van keizer Otto III. Maar al veel eerder woonden hier mensen.
-
Deest - Uivernest
Aan het begin van de jaartelling werd in Deest een nederzetting gesticht die sterk afwijkt van bestaande Bataafse nederzettingen. De bewoners kenden al in de vroeg-Romeinse tijd een opvallend grote romanisering.
-
Winssen - Villa
In 1971 ontdekten leden van de regionale AWN-afdeling de resten van een Romeins stenen gebouw, waarschijnlijk een villa. In het talud van enkele drooggevallen afwateringssloten vonden ze zelfs intacte fundamenten.
-
Druten - Schip
In augustus 1973 troffen bouwlieden een platbodem aan bij een nieuwbouwproject voor een psychiatrische instelling. In allerijl gealarmeerde archeologen konden het schip over een lengte van 16 meter blootleggen.
-
Druten - Villa
In de Romeinse tijd was het Gelderse Rivierengebied – en ook het Land van Maas en Waal - relatief dicht bevolkt. Hier woonden honderden Bataafse boeren in kleine nederzettingen van 1 of 2 houten boerderijen
-
Beneden-Leeuwen - Villa
Uit archeologisch onderzoek ter hoogte van nieuwbouwwijk De Ret blijkt dat hier al in de vroeg-Romeinse tijd mensen woonden, misschien zelfs al in de late ijzertijd.
-
Leeuwen - Dolken
Behalve de nederzetting en villa in Beneden-Leeuwen [link] geniet de plaats bij archeologen ook bekendheid door de vondst van twee Romeinse dolken.
-
Wamel
Wamel staat niet bekend om haar Romeinse verleden, maar dat is onterecht. De plaats ligt op het uiteinde van een langgerekte oeverwal in het noorden van Maas en Waal.
-
Alphen - Moleneindse Waard
De locatie Moleneindse Waard maakt net als Dreumel deel uit van het project Over de Maas. Twee flinke concentraties van tufsteen doen vermoeden dat de site in de Romeinse tijd van bovenregionale betekenis was.
-
Wijchen - Molenberg
De Molenberg is een grotendeels natuurlijke heuvel. Op de flanken ervan zijn veel graven gevonden, zowel uit de bronstijd/ijzertijd als uit de Romeinse tijd.